Πώς φτιάχνεται ένα μπεστ σέλερ

Υπάρχει μια φράση, άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Βραζιλιάνο συγγραφέα Πάουλο Κοέλιο, που πιθανότατα θα έχετε ακούσει και εσείς τουλάχιστον 5.832 φορές: Όταν θέλεις κάτι πολύ, όλο το σύμπαν συνωμοτεί για να το αποκτήσεις.

Δεν είναι μια φράση που μου αρέσει. 

Πρώτον, φαντάζομαι πως οι περισσότεροι έτυχε να γνωρίσουμε ανθρώπους που όλο και κάτι ήθελαν -να περάσει μια αρρώστια, να μη χάσουν κάποιον αγαπημένο, να πετύχουν ένα στόχο- και το σύμπαν δεν τους το έφερε. Δεν το ήθελαν αρκετά; Τι τρέχει με τα παιδιά στην Παλαιστίνη, ρε γαμώτο, δεν θέλουν να τελειώσουν τα βάσανά τους;

Δεύτερον, η φράση είναι από βιβλίο του Πάουλο Κοέλιο (Ο Αλχημιστής), αλλά βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με όσα ο ίδιος έκανε για να φτάσει στον απόλυτο σκοπό της ζωής του: να γίνει ένας παγκοσμίως γνωστός συγγραφέας.

Ενώ δεν έχω βρει το κουράγιο να διαβάσω κανένα από τα πολλά βιβλία που έγραψε ο ίδιος, έχω διαβάσει τη βιογραφία του. Και είναι αποκαλυπτική:

Ο νεαρός Πάουλο δουλεύει, μεταξύ άλλων, ως δημοσιογράφος. Περνά από τα κατώτερα και από άλλα πόστα, πιάνει δουλειά σε μεγάλη εφημερίδα της Βραζιλίας. Όπου και αν βρεθεί, ένα πράγμα δεν αλλάζει: δεν έχει κανέναν απολύτως ενδοιασμό να γεννήσει από το μυαλό του (και να δημοσιεύσει) συνεντεύξεις με ανθρώπους που δεν υπάρχουν.

Συνεχίζει ως στιχουργός. Συνεργάζεται επί σειρά ετών με έναν μουσικό, με τον οποίο πειραματίζονται με μαύρη μαγεία και ουσίες. Τα πάνε καλά, γεμίζουν στάδια και τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς.

Αλλά στη συνέχεια, όσο κι αν προσπαθεί να καθιερωθεί ως συγγραφέας, δεν κατορθώνει να φτάσει εκεί που θέλει.

Τα πρώτα βιβλία του έχουν ισχνές πωλήσεις. Τα επόμενα πηγαίνουν καλύτερα, φτάνει έως και σε πωλήσεις-ρεκόρ για τα δεδομένα της Βραζιλίας, αλλά ακόμη και τότε δεν καταφέρνει να κερδίσει κριτικούς και δημοσιογράφους.

Μέχρι που (plot twist) ο Κοέλιο αποφασίζει να μη βασίζεται στο σύμπαν. Κάνει ό,τι μπορεί για να φέρει ο ίδιος την επιτυχία του: στήνεται έξω από βιβλιοπωλεία για να διαφημίσει τα βιβλία του, λαδώνει για να εξασφαλίσει θετικά δημοσιεύματα σε μεγάλα Μέσα, προσφέρεται να κάνει δωρεάν παρουσιάσεις (για τις οποίες συνηθιζόταν να αμείβονται οι συγγραφείς).

Πιέζει τους εκδότες του να διαθέτουν ολοένα περισσότερα χρήματα στην προώθηση των βιβλίων του. Όταν μαθαίνει πως ένα βιβλίο του κυκλοφορεί παράνομα στη Ρωσία, σπεύδει ο ίδιος να το ανεβάσει σε τόρεντ, κρίνοντας (έξυπνα) ότι εάν κάποιος το διαβάσει, και του αρέσει, ενδέχεται να το αγοράσει και στη φυσική του μορφή.

Μια συνεργάτιδά του μετακομίζει στην Ισπανία με το αγόρι της, με την προοπτική να καταφέρουν να πουλήσουν τα βιβλία του στην ισπανόφωνη αγορά. Για να δημιουργήσουν ενδιαφέρον γύρω από το πιο πρόσφατο βιβλίο του Κοέλιο, οι δυο τους κάνουν δρομολόγια μπρος-πίσω με το μετρό, δήθεν διαβάζοντάς το.

Ο καθρέφτης 

Ο κύκλος του Κοέλιο δεν είχε πρόσβαση στις διαφημιστικές καταχωρήσεις στα ισπανικά μέσα μεταφοράς, εξού και οι βόλτες των δήθεν συνεπαρμένων αναγνωστών του. Τι γίνεται όμως όταν έχεις πρόσβαση;

Επί σειρά μηνών, ένα νέο βιβλίο διαφημίζεται σταθερά στις στάσεις των μέσων μεταφοράς στην Αθήνα. Ο Καθρέφτης, του Χάρη Πολίτη, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα. Και υπόσχεται: Η αλήθεια χωρίς φίλτρα — 139 λέξεις-σταθμοί για να δεις τη ζωή καθαρά.

Πώς βρέθηκε να διαφημίζεται επί τόσους μήνες το βιβλίο ενός πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα στις στάσεις λεωφορείων και τρόλεϊ, αλλά και στο αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος;

Ο όμιλος Politis Group

Ίσως βοηθά που ο συγγραφέας του βιβλίου, Χάρης Πολίτης, είναι ταυτόχρονα πρόεδρος του επιχειρηματικού ομίλου Politis Group. Ο όμιλος δραστηριοποιείται σε πολλούς τομείς, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, όπως π.χ. ο τουρισμός και το real estate. 

Στον ίδιο όμιλο, όμως, ανήκει και η εταιρεία Politis Out Of Home (OOH). Όπως διαβάζουμε στην ιστοσελίδα του ομίλου:

«Εδώ και 40 χρόνια, η Politis OOH είναι η ηγέτιδα εταιρεία στον χώρο της υπαίθριας διαφήμισης στην Ελλάδα, με ένα εκτεταμένο δίκτυο 10.000 ψηφιακών και στατικών διαφημιστικών πλαισίων».

Σε αυτά συγκαταλέγονται τα διαφημιστικά πλαίσια στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς στην Αθήνα.

Στην ουσία, δηλαδή, ο λόγος που ένας μέχρι πρότινος άγνωστος συγγραφέας απολαμβάνει προνομιακής πρόσβασης σε σημεία υπαίθριας διαφήμισης σε όλη την Αθήνα, είναι επειδή... τα ελέγχει ο ίδιος.

Τα μίντια του ομίλου

Ο όμιλος Politis Group ελέγχει επίσης αρκετά Μέσα Ενημέρωσης. Συγκεκριμένα:

• το άκρως δημοφιλές, ιδίως στα κοινωνικά δίκτυα, rosa.gr, 
• τα ενημερωτικά reader.gr και insider.gr και newsbreak.gr, 
• το jenny.gr (παλαιότερα της Τζένης Μπαλατσινού), 
• τους ραδιοφωνικούς σταθμούς Sfera 102,2, 89,2 music, 93,2 ελληνικός και Nitro 98,6,
• και άλλες ιστοσελίδες (dimarxos.gr, pride.gr, basketa.gr). 

Όπως είναι λογικό, τα ίδια σάιτ διαφημίζονται επίσης στα ίδια διαφημιστικά πλαίσια – τη βδομάδα που δημοσιεύεται αυτό το νιουζλέτερ, για παράδειγμα, στις στάσεις του κέντρου της Αθήνας προβάλλονται διαφημίσεις του Nitro 98,6 και του reader.gr.

Η περιγραφή του βιβλίου

Δεν είναι πρωτοφανές, ούτε παράτυπο, να διαφημίζουν τα Μέσα ενός ομίλου ένα άλλο Μέσο ιδίων συμφερόντων ή τις όποιες (π.χ. επιχειρηματικές, «φιλανθρωπικές») δραστηριότητες των ιδιοκτητών τους.

Έτσι κι εδώ, με την κυκλοφορία του την περασμένη άνοιξη, και τους μήνες που ακολούθησαν, τα σάιτ της Politis Group προώθησαν το βιβλίο του Χάρη Πολίτη. Η προσέγγιση γίνεται μέσα από ένα πρίσμα που επικαλείται: αυτό το βιβλίο δεν είναι σαν τα άλλα. Αυτό το βιβλίο θα σου αποκαλύψει την αλήθεια.

Στις πρώτες σελίδες του βιβλίου, που παρουσιάζονται στην ιστοσελίδα των εκδόσεων Διόπτρα, επαναλαμβάνεται ότι «αυτό το βιβλίο δεν είναι για όλους» και «δεν ξέρω αν μπορείς να το αντέξεις». Χρειάζεται να φτάσουμε στη σελίδα 26 για να περάσουμε στο ίδιο το βιβλίο.

Προσωπικά, δεν διάβασα τον Καθρέφτη, επειδή έχω μια αίσθηση πως τα όποια μαθήματα ζωής πήρα έως τώρα, τα έλαβα από ανθρώπους που δεν θεωρούσαν τον εαυτό τους και τόσο σημαντικό.

Μπροστά από Τσίπρα και Ξενάκη

Όπως φαίνεται, ωστόσο, χιλιάδες άνθρωποι διάβασαν τον Καθρέφτη. Στα τέλη Ιουλίου, δημοσιεύθηκε σε πολλές ενημερωτικές ιστοσελίδες ένα κείμενο που ενημέρωνε για την επιτυχία του βιβλίου.

Όπως αναφέρεται, «σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό και ανταγωνιστικό τοπίο, το βιβλίο του Χάρη Πολίτη κατάφερε να ξεχωρίσει και να κατακτήσει την κορυφή, ανάμεσα σε κορυφαίους τίτλους».

Οι κορυφαίοι τίτλοι δεν παραμένουν ως μια γενική αναφορά. Η εκδοτική επιτυχία του βιβλίου συγκρίνεται ονομαστικά, για παράδειγμα με τα βιβλία του δημοφιλούς συγγραφέα βιβλίων αυτοβελτίωσης Στέφανου Ξενάκη και του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, μεταξύ άλλων.

Ρώτησα ανθρώπους από τον χώρο του βιβλίου εάν γνώριζαν κάποια άλλη περίπτωση, στην οποία ένα δελτίο Τύπου να μην ενημερώνει για τα εκδοτικά αποτελέσματα ενός τίτλου, αλλά να αναφέρει πως τα πήγε καλύτερα συγκεκριμένα από τον Τάδε ή τον Δείνα συγγραφέα.

Δεν ήξεραν κάποια περίπτωση. 

Οι πληρωμένες καταχωρήσεις

Η Καθημερινή και το Πρώτο Θέμα δημοσίευσαν το κείμενο με την επισήμανση πως πρόκειται για «προωθητική ενέργεια» και «χορηγούμενο περιεχόμενο», αντίστοιχα – δηλαδή για διαφήμιση.

Αυτό σημαίνει πως το κείμενο που διάβασαν οι αναγνώστες των δύο Μέσων δεν επιμελήθηκαν οι δημοσιογράφοι τους. Οι δημοσιογράφοι έλαβαν στο μέιλ τους ένα κείμενο, εν προκειμένω με τον τίτλο «Χάρης Πολίτης: Από τον επιχειρηματικό στίβο στην κορυφή της Bookvoice», και το δημοσίευσαν όπως κάνουν καθημερινά τα Μέσα.

Πέρα από τα σάιτ της Politis Group, αντίστοιχα δημοσιεύματα φιλοξενήθηκαν σε πολλά σάιτ άλλων συμφερόντων, από την Athens Voice και τη LIFO, έως τα Παραπολιτικά και το powergame.gr (που ανήκουν στον Γιάννη Κουρτάκη).

Τα δύο τελευταία Μέσα, μάλιστα, εμφανίζονται να πλήρωσαν στο Facebook, ώστε οι σχετικές αναρτήσεις για την επιτυχία του βιβλίου να φτάσουν σε μεγαλύτερο κοινό.

ΥΓ: Το να είσαι δημοσιογράφος στην Ελλάδα, και να γράφεις για ιδιοκτήτες Μέσων Ενημέρωσης, σημαίνει πως πρακτικά αποκλείεις τον εαυτό σου από ολοένα περισσότερες προοπτικές απασχόλησης. Πιστεύω, ωστόσο, ότι σε αυτό το νιουζλέτερ έχει νόημα να εξερευνούμε την πραγματικότητα γύρω μας. Εάν το πιστεύετε και εσείς, μπορείτε να προτείνετε σε όποιον πιθανώς ενδιαφέρεται να κάνει (δωρεάν) εγγραφή.